هورمون القای تخم ریزی در ماهیان گرمابی اوواپاس

هورمون اوواپاس چیست؟

هورمون اوواپاس (ovapas) یکی از هورمون‌های تخصصی مورد استفاده در تکثیر مصنوعی ماهیان گرمابی است که برای القای رسیدگی نهایی تخمک‌ها، تخمک‌گذاری و تخم‌ریزی در مولدین به‌کار می‌رود. این هورمون با تحریک محور تولیدمثل ماهی، شرایط لازم برای آزادسازی تخمک‌های بالغ و افزایش موفقیت فرآیند تکثیر را فراهم می‌کند. اوواپاس به‌عنوان یک هورمون القای تخم‌ریزی ماهیان، در سال‌های اخیر توجه مراکز تکثیر، مزارع پرورش ماهی و ایستگاه‌های بازسازی ذخایر آبزیان را به خود جلب کرده است. نتایج پژوهش‌های انجام‌شده روی گونه‌های مختلف کپور نشان داده است که استفاده صحیح از اوواپاس می‌تواند درصد لقاح، درصد تفریخ و بقای لاروها را بهبود دهد و راندمان تولید بچه‌ماهی را افزایش دهد.

معرفی هورمون ovapas

اوواپاس محصولی تخصصی برای القای تخم‌ریزی در ماهیان گرمابی است که توسط یک شرکت دانش‌بنیان ایرانی تولید شده است. این هورمون به‌صورت آماده مصرف عرضه می‌شود و با هدف تحریک فرآیندهای هورمونی مرتبط با تولیدمثل طراحی شده است. اوواپاس برای تکثیر گونه‌های مختلف کپور از جمله کپور معمولی، کپور علف‌خوار (آمور)، کپور نقره‌ای و کپور سرگنده کاربرد دارد و در بسیاری از مراکز تکثیر مصنوعی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در مقایسه با برخی هورمون‌های متداول، اوواپاس توانسته است نتایج مطلوبی در افزایش نرخ لقاح و هچ ارائه دهد. همچنین بررسی‌های علمی نشان داده‌اند که روش تزریق دو مرحله‌ای این هورمون می‌تواند عملکرد بهتری در القای تخم‌ریزی و کاهش استرس مولدین ایجاد کند.

ترکیبات فعال اوواپاس

فرمولاسیون هورمون اوواپاس از دو ترکیب اصلی تشکیل شده است که به‌صورت هم‌زمان در فرآیند القای تولیدمثل نقش دارند:

آنالوگ هورمون آزادکننده گنادوتروپین (gnrha)

این ترکیب نسخه‌ای پایدار از هورمون طبیعی gnrh است که در بدن ماهیان به‌طور طبیعی از هیپوتالاموس ترشح می‌شود. gnrha با تحریک غده هیپوفیز، موجب آزادسازی هورمون‌های گنادوتروپین شده و فرآیند رسیدگی نهایی تخمک‌ها را فعال می‌کند.

دامپریدون (domperidone)

دامپریدون به‌عنوان مهارکننده اثر دوپامین عمل می‌کند. دوپامین در بسیاری از گونه‌های ماهیان اثر بازدارنده بر ترشح هورمون‌های تولیدمثلی دارد. دامپریدون این اثر مهاری را کاهش می‌دهد و باعث می‌شود gnrha بتواند با کارایی بیشتری فرآیند تخمک‌گذاری و تخم‌ریزی را تحریک کند.

ترکیب هم‌زمان این دو ماده فعال باعث شده است اوواپاس به یکی از گزینه‌های مؤثر برای تکثیر مصنوعی ماهیان گرمابی تبدیل شود.

نحوه عملکرد هورمون در سیستم تولیدمثل ماهیان

عملکرد اوواپاس بر پایه فعال‌سازی محور هیپوتالاموس، هیپوفیز و گناد استوار است. پس از تزریق هورمون، gnrha موجود در فرمولاسیون موجب تحریک غده هیپوفیز می‌شود. در نتیجه، هورمون‌های گنادوتروپین در خون آزاد می‌شوند و فعالیت تخمدان‌ها افزایش پیدا می‌کند.

این فرآیند باعث افزایش تولید هورمون‌های جنسی مانند استرادیول، پروژسترون و تستوسترون می‌شود. افزایش این هورمون‌ها رشد نهایی اووسیت‌ها، رسیدگی تخمک‌ها و آمادگی ماهی ماده برای تخم‌ریزی را تسهیل می‌کند.

در کنار این فرآیند، دامپریدون با حذف اثر بازدارنده دوپامین، پاسخ هورمونی ماهی را تقویت می‌کند و احتمال موفقیت در تخمک‌گذاری را افزایش می‌دهد. نتیجه نهایی این مکانیسم، افزایش درصد تخم‌ریزی موفق، بهبود نرخ لقاح، افزایش درصد تفریخ تخم‌ها و تولید لاروهای سالم‌تر است که برای مراکز تکثیر و پرورش ماهیان گرمابی اهمیت زیادی دارد.

دوز مصرف و روش استفاده از هورمون اوواپاس

میزان مصرف هورمون اوواپاس (ovapas) بر اساس وزن مولدین تعیین می‌شود. رعایت دوز صحیح و زمان‌بندی مناسب تزریق نقش مهمی در موفقیت عملیات تکثیر، افزایش درصد لقاح و بهبود کیفیت لاروهای تولیدی دارد. بر اساس دستورالعمل تولیدکننده و نتایج مطالعات انجام‌شده روی ماهیان گرمابی، استفاده از روش تزریق دو مرحله‌ای بهترین نتایج را در القای تخم‌ریزی نشان داده است.

میزان مصرف اوواپاس

نوع ماهی	میزان مصرف
ماهی ماده	0.5 میلی‌لیتر به ازای هر کیلوگرم وزن بدن
ماهی نر	0.25 میلی‌لیتر به ازای هر کیلوگرم وزن بدن

روش پیشنهادی تزریق

در روش دو مرحله‌ای، کل دوز محاسبه‌شده به دو بخش تقسیم می‌شود:

مرحله تزریق	میزان دوز
تزریق اول	10 درصد کل دوز
تزریق دوم	90 درصد کل دوز
فاصله بین دو تزریق	10 تا 12 ساعت

نمونه محاسبه مصرف اوواپاس

سناریوی اول: 10 مولد ماده با وزن متوسط 3 کیلوگرم

مشخصات	مقدار
وزن کل مولدین	30 کیلوگرم
اوواپاس مورد نیاز	15 میلی‌لیتر
تزریق اول	1.5 میلی‌لیتر
تزریق دوم	13.5 میلی‌لیتر

سناریوی دوم: 15 مولد ماده با وزن متوسط 3 کیلوگرم

مشخصات	مقدار
وزن کل مولدین	45 کیلوگرم
اوواپاس مورد نیاز	22.5 میلی‌لیتر
تزریق اول	2.25 میلی‌لیتر
تزریق دوم	20.25 میلی‌لیتر

سناریوی سوم: 15 مولد ماده با وزن متوسط 4 کیلوگرم

مشخصات	مقدار
وزن کل مولدین	60 کیلوگرم
اوواپاس مورد نیاز	30 میلی‌لیتر
تزریق اول	3 میلی‌لیتر
تزریق دوم	27 میلی‌لیتر

جدول سریع مصرف اوواپاس

تعداد مولد ماده	تعداد مولد ماده	مقدار کل اوواپاس	میانگین وزن هر ماهی
10 قطعه	10 قطعه	10 میلی‌لیتر	2 کیلوگرم
10 قطعه	10 قطعه	15 میلی‌لیتر	3 کیلوگرم
10 قطعه	10 قطعه	20 میلی‌لیتر	4 کیلوگرم
15 قطعه	15 قطعه	15 میلی‌لیتر	2 کیلوگرم
15 قطعه	15 قطعه	22.5 میلی‌لیتر	3 کیلوگرم
15 قطعه	15 قطعه	30 میلی‌لیتر	4 کیلوگرم

نکته :برای دستیابی به بهترین نتایج در تکثیر ماهیان گرمابی، توصیه می‌شود تزریق هورمون تحت نظر کارشناس شیلات یا متخصص تکثیر انجام شود و شرایطی مانند سلامت مولدین، کیفیت آب، دمای مناسب و زمان‌بندی صحیح تخم‌کشی نیز کنترل شود.